اعتکاف
وب سایت اعتکاف، پویشی در مسیر گسترش معنویت

نگاهی اجمالی به اعتکاف

۹۶

اعتکاف، محو خودخواهى در امواج بلند خداگرایى و خدمت‏ به امت اسلامى است. اعتکاف، بیرون رفتن از خانه خویش و مصمم شدن بر حضور در درگاه باری تعالی است. اعتکاف، گریز از لذت و هوای نفس و دنیای دنی است.

مطالب مرتبط

اعتکاف عبادتی است مستحب و تقرب جویانه، اعتکاف فرصتی است تا انسان خاکی با سازنده تمام هستی ارتباطی عاشقانه برقرار کند و در سایه این ارتباط قدم به وادی شناخت و اگاهی، خودسازی، محاسبه نفس، توبه و نیایش بگذارد. اعتکاف شرایطی را فراهم می کند تا انسانها با توشه معنوی و جهاد در راه خدا خود را آماده سازند و همیشه با یاد خدا تلاش کنند و خود را محضر خدا ببینند و از نافرمانی او بپرهیزند و به سوی سعادت دنیا و آخرت گام بردارد.در این مقاله آثار و اهمیت اعتکاف به صورت اجمالی تبیین شده است.

الف) تاریخچه اعتکاف:
اعتکاف مخصوص دین اسلام نیست؛ بلکه در ادیان الهی دیگر نیز وجود داشته و در اسلام استمرار یافته و مورد امضاء شرع اسلام قرار گرفت. اگر چه در شرع اسلام پاره ای از خصوصیات و شرائط آن تغییر کرده است، اما مفهوم کلی آن ممضی دین اسلام است.مرحوم مجلسی در بحارالانوار به نقل طبرسی آورده است که حضرت سلیمان در مسجد بیت المقدس به مدت یک سال یا دو سال، یک ماه یا دو ماه، کمتر یا بیشتر اعتکاف می کرد ابو غذای آن حضرت را فراهم می نمودند و وی در همان مکان مقدس به عبادت مشغول بودند.

برخی از آیات قران کریم نیز دال بر وجود اعتکاف در ادیان دیگر هست؛ از جمله آیه ۱۲۵ سوره بقره (وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهِیمَ وَ إِسْماعِیلَ أَنْ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَ الْعاکِفِینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ) که ترجمه آن عبارت است از: ما به ابراهیم و اسماعیل امر کردیم که خانه مرا براى طواف کنندگان و مجاوران و رکوع کنندگان و سجده کنندگان (نماز گزاران) پاکیزه دارند. آیه شریفه مذکور به صراحت مبین وجود اعتکاف در زمان ابراهیم و اسماعیل می باشد و مفید این امر است که پیروان دین حنیف گرد کعبه مقدس معتکف می شدند.

حضرت مریم (س) آن گاه که به افتخار ملاقات با فرشته الهی نایل آمد، از مردم فاصله گرفت و در خلوت به سر برد تا در مکانی خالی و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نیاز با خدای خود بپردازد و چیزی او را از یاد محبوب غافل نکند.به همین جهت طرف شرق بیت المقدس را که شاید محلی آرام تر و یا از نظر تابش آفتاب پاک تر و مناسب تر بود، برگزید.مرحوم علامه طباطبائی (ره) در المیزان می نویسد: هدف حضرت مریم (س) از دوری نمودن از مردم، بریدن از آنان و روی آوردن به سنت اعتکاف بوده است.

همچنین برخی از آیات قران بیانگر اعتکاف در زمان جاهلیت می باشد. مثل آیه ۵۲ سوره انبیاء: إذ قال لأبیه و قومه ما هذه التماثیل التی أنتم لها عاکفون. در معنای عاکفون گفتند که بت پرستان در بتکده ها ملازم تنها بودند و آنها را عبادت می کردند. این آیه به صراحت بیان می کند که توقف نزد بتها و عبادت آنها در آیین بت پرستی رواج داشته است.

اجداد پیامبر اسلام (ص) از پیروان دین حنیف به شمار می روند. اعتکاف در غارها و بیابانها و کوهها، به عده ای از حنفاء نسبت داده شده است. آنان در جاهای خلوتی که از مردم دور بود به اعتکاف پرداخته و خود را در آن محبوس می کردند و جز برای نیازهای شدید و ضروری، از آن خارج نمی شدند و در آن اماکن به عبادت و تأمل و تفکر در هستی پرداخته و در جستجوی راستی و حقیقت بودند.

پیامبر اسلام نیز به تأسی از اجداد خویش سنت اعتکاف را بر پای داشته و برای پاسداشت این امر به غار حراء می رفتند که قبل از بعثت حضرت محمد (ص) نیز غار حرا محل عبادت و راز و نیاز بود و حضرت رسول (ص) در آن مکان مقدس مشغول عبادت می شدند و حضرت با وجود مسئولیت بزرگ اجتماعى که بر دوش داشت، وجود مبارک و مقدس خویش را از اعتکاف بى نیاز نمی دانست.

امام صادق (ع) در حدیثى اهتمام ورزیدن پیامبر به سنت اعتکاف را چنین بیان فرمودند: «کانت بدر فى شهر رمضان و لم یعتکف رسول الله (ص) فلما إن کان من قابل اعتکف عشرین عشراً لعامه و عشرا قضاء لما فاته.» جنگ بدر در ماه رمضان رخ داد، از این رو رسول خدا موفق به اعتکاف نشدند.

لذا آن حضرت در ماه رمضان سال آینده یک دهه را به عنوان همان سال اعتکاف نمودند و یک دهه را نیز به عنوان قضاى سال قبل» در حال حاضر جوامع اسلامی خاصه کشورهای عربی دهه پایانی آخر ماه مبارک رمضان را معتکف می شوند؛ حتی بسیاری از زائران خانه خدا به منظور دستیابی به فضیلت اعتکاف در دهه آخر ماه رمضان این ایام پر برکت را برای انجام عمره مفرده انتخاب می کنند.

در ایران نیز ملت فهیم کشورمان در هر عصری به تأسی از عالمان دینی به اعتکاف اهتمام می ورزند. در عصر صفوی در سایه تلاش عالمان بزرگی همچون شیخ بهایی و شیخ عیسی عاملی اصفهانی اعتکاف در شهرهای قزوین و اصفهان رونق خاصی داشت.

اعتکاف، محو خودخواهى در امواج بلند خداگرایى و خدمت‏ به امت اسلامى است. اعتکاف، بیرون رفتن از خانه خویش و مصمم شدن بر حضور در درگاه باری تعالی است. اعتکاف، گریز از لذت و هوای نفس و دنیای دنی است. اگر چه دین مقدس اسلام جدایی از دنیا و گوشه نشینی و کناره گیری از مردم و به تعبییر دقیق تر رهبانیت را باطل و ناپسند می داند. اما اعتکاف را بعنوان فرصتی برای بازگشت به خویش و خدای خویش قرار داد تا برای کسانی که در دنیا ناملایمات آن غرق شده اند و از خدای خویش و خودشناسی غافل مانده اند.

مجالی پیش آید تا در وجود لایتناهی و ازلی باری تعالی و وجود خویش و جهان تامل و تفکر نمود. و به واقعیات آگاهی و شناخت پیدا کند و در نتیجه این شناخت انسان به مرتبت انسان بما هو انسان در جامعه واقف گشته و در تمامی اعمال خود اعم از تعبدیات و اخلاقیات هر انچه در خور شأن و شایسته انسان بما هو انسان می باشد، خداوند را ناظر و دستورات او را سر لوحه زندگی فردی و اجتماعی خویش قرار می دهد.

ب)آثار و ثمرات اعتکاف:

اعتکاف اگر با قصد قربت و با شرایطی که شرع مقدس اسلام تبیین نموده انجام شود، دارای آثار و برکات فراوان می باشد که در سعادت دنیوی و اخروی انسان مؤثر می باشد.آثار اخروی اعتکاف: اعتکاف موجب بخشش و آمرزش گناهان می شود. آیه شریفه «وَ مَن اعتَکِف ایماناً وَ احتِساباً غَفَرَ لَهُ ما تَقّدَمَ مِن ذَنبِهِ» اعتکاف از روی ایمان و یقین، باعث مغفرت معتکف می شود.

خداوند از پیامبر خویش سؤال می پرسد که آیا از گرسنگی و سکوت و خلوت مطلع هستی؟ سپس می فرمایند: یکی از آثار این موارد تقرب بندگان به سوی من است. اعتکاف هم در بر دارنده هر سه مورد مذکور (گرسنگی،سکوت،خلوت) است.همچنین از دیگر آثار برجسته اعتکاف حب خداوند است، همانگونه که در قران می فرماید (والذین آمنوا اشد حبا لله)

حجت الاسلام سیدنورالله موسوی‌نیا

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.